Dr. Aytaç Aydın
Yerel yönetimlerde şeffaflık ve açık veri, dijitalleşme ve teknolojik gelişmelerle birlikte demokrasinin temel yapı taşlarından biri haline gelmiştir. Vatandaşların mevcut hizmetleri ve yapılması planlanan yeni hizmetleri görebilmesi, katılımcı bütçe süreçleriyle harcamalarda ve hizmetlerde aktif rol alabilmesi yerel demokrasinin önemli göstergelerinden biridir.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığına göre açık veri; telif hakkı, patent veya benzeri kısıtlamalara tabi olmaksızın herkes tarafından ücretsiz ve özgürce erişilebilen, kullanılabilen ve paylaşılabilen veridir. Dünya Bankası da verilerin herhangi bir kısıtlama olmaksızın erişilebilir, yeniden kullanılabilir ve paylaşılabilir olması durumunda "açık" kabul edildiğini belirtmektedir.
Açık veri denildiğinde akla ilk olarak kamu harcamalarının vatandaşlarla paylaşılması gelse de konu bunun çok ötesindedir. Açık veri; şeffaflık ve hesap verebilirliği güçlendirmenin yanı sıra ekonomik büyüme, sosyal inovasyon, çevresel sürdürülebilirlik, katılımcı yönetişim ve yaşam kalitesinin artırılması açısından da önemli fırsatlar sunmaktadır. Günümüzde yerel yönetimlerden beklenen yalnızca şeffaf bütçe oluşturmak değil, sahip oldukları verileri vatandaşların yaşamını kolaylaştıracak hizmetlere dönüştürebilmeleridir.
Bugün hava durumunu kontrol etmekten bir noktaya en uygun rotayı bulmaya, gayrimenkul değerlerini karşılaştırmaktan çevremizdeki hizmetlere ulaşmaya kadar kullandığımız birçok uygulama açık verilerin kullanılabilirliğine dayanmaktadır. Açık veri, artık yalnızca yönetim anlayışının değil, günlük yaşamın da vazgeçilmez bir parçası haline gelmiştir.
Türkiye, açık veri konusunda önemli bir dijital altyapı oluşturmuştur. Ulusal Akıllı Şehirler Açık Veri Platformu (ULASAV), yerel yönetimlerin verilerini paylaşabildiği önemli platformlardan biridir. Afet ve acil durum yönetiminden ulaşıma, çevreden ekonomiye, sağlıktan yönetişime kadar çok sayıda alanda veri paylaşımı yapılmaktadır.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı verilerine göre Türkiye'de 182 kuruluş tarafından toplam 6.780 veri seti paylaşılmaktadır. Platformda Manisa, Ordu ve İstanbul Büyükşehir Belediyesi başta olmak üzere çok sayıda büyükşehir, il ve ilçe belediyesi yer almaktadır. Paylaşılan veriler arasında pazar yerleri, çocuk parkları, kütüphaneler, müzeler, mesire alanları ve açık harita uygulamaları gibi vatandaşların günlük yaşamını doğrudan ilgilendiren bilgiler bulunmaktadır.
Belediyeler arasında veri paylaşımı bakımından önemli farklılıklar bulunmaktadır. Manisa Büyükşehir Belediyesi yaklaşık 897 veri setiyle öne çıkarken, Ordu Büyükşehir Belediyesi 744, İstanbul Büyükşehir Belediyesi ise 547 veri setiyle dikkat çekmektedir. Büyükşehir belediyeleri açık veri uygulamalarında öncü bir rol üstlenirken, il ve ilçe belediyeleri teknolojik altyapı ve insan kaynağı eksiklikleri nedeniyle daha sınırlı kapasiteye sahiptir.
Muğla Açısından
Muğla özelinde değerlendirildiğinde, Ulusal Akıllı Şehirler Açık Veri Platformu (ULASAV) üzerinde 21 veri setinin paylaşıldığı görülmektedir. Bu sayı, diğer büyükşehir belediyeleriyle karşılaştırıldığında sınırlı kalmaktadır. Bununla birlikte, Muğla Büyükşehir Belediyesinin Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) sayfasında farklı açık veri içeriklerine ve 53 farklı projeye ilişkin ayrıntılı bilgilere erişilebilmektedir.
Muğla Büyükşehir Belediyesi, birçok belediyeden farklı olarak bünyesindeki çeşitli birimler aracılığıyla toplumsal, ekonomik, çevresel ve kültürel alanlarda önemli miktarda veri üreten bir yapıya sahiptir. Ancak günümüzde yalnızca veri üretmek yeterli değildir. Asıl önemli olan, üretilen verilerin paylaşılması, analiz edilmesi ve karar alma süreçlerinde etkin biçimde kullanılabilmesidir.
Bu yönüyle değerlendirildiğinde, Muğla'nın açık veri yolculuğunun henüz gelişim aşamasında olduğu söylenebilir. Muğla açısından temel mesele, yalnızca veri setlerinin sayısını artırmak değil; CBS altyapısında üretilen zengin veri birikimini ULASAV gibi ulusal platformlara taşımak ve bu verileri vatandaşların erişimine, katılımcı bütçe ile karar alma süreçlerine entegre edebilmektir. Çünkü geleceğin şehirleri ancak elindeki veriyi analiz ederek kamu hizmetine dönüştürebilenlerden oluşacaktır. Buna rağmen Muğla’nın yapısı, veriye dayalı yönetim anlayışının güçlenmesi ve açık veri kültürünün yaygınlaşması açısından gelecek adına önemli bir potansiyel ortaya koymaktadır.
KAYNAKLAR
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. (t.y.). Ulusal Akıllı Şehir Açık Veri Platformu (ULASAV). Erişim tarihi: 12 Temmuz 2026, https://ulasav.csb.gov.tr/
OECD (2018), Open Government Data Report: Enhancing Policy Maturity for Sustainable Impact, OECD Digital Government Studies, OECD Publishing
World Bank Group. (2015). Open Data for Sustainable Development. Policy Note ICT01. World Bank Group. https://www.worldbank.org