ABD'de yaşayan 28 yaşındaki bir adamın beyin ameliyatı sonrasında yaşadığı sıra dışı olay, bilim dünyasında büyük ilgi uyandırdı. Karl adıyla tanıtılan genç adam, karşılaştığı insanların yüzlerinde evcil kedisi Luna'nın gözlerini, göz bebeklerini ve yüzündeki çizgileri görmeye başladı. Dartmouth Üniversitesi araştırmacılarının incelediği bu olağanüstü vaka, saygın bilim dergisi Cortex'te yayımlandı.
ABD'nin kuzeydoğusunda yaşayan Karl, yaklaşık iki yıl önce beynindeki damar yumağı nedeniyle ameliyat edildi. Operasyon sırasında yüzleri tanıma ve işleme konusunda önemli görevleri bulunan sağ temporal lobunun bir bölümü çıkarıldı. Ameliyatın ardından Karl'ın görsel algısında beklenmedik değişiklikler ortaya çıktı. Sabah uyandığında ilk olarak gri tekir kedisi Luna'yı görürse, gün boyunca karşılaştığı insanların yüzlerinde kedisinin badem biçimindeki gözlerini, büyümüş göz bebeklerini ve yüz çizgilerini görmeye başladı. Üstelik bu durum yalnızca gerçek hayatta karşılaştığı insanlarla sınırlı kalmadı; ekrandaki insan yüzlerinde de aynı değişiklikleri algıladı.
Olayın daha da şaşırtıcı bir yönü bulunuyor. Karl sabah ilk olarak kedisini değil de bir insanı gördüğünde, bu kez o kişinin göz ve yüz özelliklerini başka insanların, hatta kedisi Luna'nın yüzünde görmeye başlıyor. Araştırmacılar, bu durumun daha önce görülen görüntülerin sonraki algılarda yeniden ortaya çıkması anlamına gelen palinopsi ile ilişkili olduğunu belirledi. Yüzlerin biçim değiştirmiş gibi algılanmasına ise tıp dilinde prosopometamorfopsi adı veriliyor.
Araştırmayı yöneten Dartmouth Üniversitesi Psikoloji ve Beyin Bilimleri Profesörü Brad Duchaine, vakanın insan beyninin çalışma biçimine ilişkin önemli ipuçları sunduğunu belirtti. Duchaine'e göre beyin, hafızasında sakladığı yüz özelliklerini yeniden kullanarak o anda gördüğümüz yüzlerin algısını değiştirebiliyor. Bilim insanları, 1986 yılında felç geçirmiş bir kadının otobüste gördüğü kaniş köpeğinin yüzünü diğer yolcuların yüzlerinde algıladığı benzer bir vakayı da hatırlattı. Ancak Karl'ın durumunda yüzün tamamı değil, yalnızca belirli özellikleri başka yüzlere aktarılıyor.
Araştırmacılar, Karl'ın gördüklerini anlatabilmek amacıyla onunla birlikte yapay zekâ destekli temsili görüntüler de hazırladı. Bu görüntüler gerçek bir fiziksel dönüşümü değil, hastanın yaşadığı algı değişikliğini gösteriyor. Bilim insanları, bu tür vakaların yalnızca nadir görülen nörolojik rahatsızlıkların anlaşılmasına değil, insan beyninin yüzleri nasıl tanıdığının ve hafızayla görsel algı arasındaki ilişkinin çözülmesine de katkı sağlayabileceğini vurguluyor.