TURİZM EMEKÇİLERİNE BORÇLANMA HAKKI VERİLMELİDİR
Muğla'da ve bir çok ilde turizm sezonunun sona ermesiyle birlikte binlerce turizm emekçisi yeniden işsizlik, gelir kaybı ve geçim sıkıntısıyla karşı karşıya.
Yaz boyunca otellerde, restoranlarda, mutfaklarda, plajlarda, temizlikte ve hizmet sektörünün her alanında çalışan insanlar, sezon sona erdiğinde kış aylarını nasıl geçirecekleri kaygısıyla baş başa kaldılar.Muğla’da karşılaştığımız her turizm emekçisi, sezonun bitmesinden dolayı bir taraftan işsiz kalmanın diğer taraftan prim gün sayılarının eksik olmasından dertli..
Ne yapılmalı?
Büyük turizm işletmelerinin katkısıyla Turizm Emekçileri Güvence Fonu kurulmalı.
Sezon dışında işsiz kalan çalışanlara belirli koşullarla gelir desteği sağlanmalı.
İşsizlik sigortasının mevsimlik turizm işçilerini kapsaması kolaylaştırılmalı.
Kış döneminde mesleki eğitim ve istihdam programları uygulanmalı.
Turizm işletmelerinin personelini yıl boyunca istihdam etmesini teşvik eden modeller geliştirilmeli.
Unutulmamalıdır:
Bir kentin turizmden kazandığı para kadar, o parayı kazandıran insanların yaşam koşulları da önemlidir.
Turizm sektörünün; gayri safi hasıla içindeki payı TOLEYİS (Türkiye Otel, Lokanta, Dinlenme Yerleri İşçileri Sendikası) verilerine göre yaklaşık %6’, toplam istihdam içindeki payı ise %8,41 olup, bacasız sanayi turizm sektörü çalışanları ülkemize katma değer sunmakta, sundukları hizmetler ile ekonomimize döviz girdisi sağlamaktadır.
Bilindiği üzere, turizm sektörünün dönemsellik arz eden yapısı ve işgücü ihtiyacındaki artışlar, mevsimlik istihdam ile karşılanmaktadır. Bu bağlamda, turizm bölgelerinde ikamet etmekte olan çalışanlar; turizm sezonu boyunca istihdam edilmekte ancak sezon sonunda çalışanların iş sözleşmeleri askıya alınmaktadır. Söz konusu mevsimlik çalışanlar; bölgenin temel geçim kaynağının ve istihdam olanaklarının turizme bağımlı olması sebebiyle askı süresince iş bulmakta zorluk yaşamakta ya da iş bulamamaktadır.
Bu durum, kayıt dışı istihdamı tetiklemekte, sosyal güvenlik primlerinin ödenmemesinden kaynaklı olarak çalışanların kendisi ile bakma yükümlü olduğu kişilerin sosyal güvenlikten mahrum kalmalarına neden olmaktadır.
Sosyal devlet ilkesi gereği Anayasal hak “Sosyal Güvenlik” hakkının koruyucu, kapsayıcı, ulaşılabilir, eşitlikçi bir sisteme haiz olması gerekmektedir.
2011 yılında 5510 Sayılı “Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu” nun “Sigortalıların borçlanabileceği süreler” başlıklı 41’ inci maddesine eklenen, “i” bendindeki; “(Ek: 13/2/2011-6111/30 md.) Bu bendin yürürlüğe girdiği tarihten sonraki sürelere ilişkin olmak üzere, 4857 sayılı Kanuna göre kısmi süreli iş sözleşmesi ile çalışan sigortalıların, kısmi süreli çalıştıkları aylara ait eksik süreleri” hükme istinaden, kısmi süreli çalışanlara eksik süreleri borçlanma hakkı tanınmıştır. Sosyal güvenliğin kapsamını genişleten bu düzenleme, kısmi süreli çalışanların prim günlerinin tamamlanmasına ve dolayısıyla emeklilik koşullarını daha kısa sürede karşılamalarına olanak sağlarken, sağlık hizmetlerine erişimlerini de kolaylaştırmıştır. Mevsimlik çalışanların ise yıl içerisindeki prim ödeme gün sayılarının emsal bir işçinin yarısından da az olduğu düşünüldüğünde emekliliğe hak kazanma süresi iki katına çıkmakta, bu durum gerçekçi ve katlanılabilir olmadığından çalışanların sosyal güvenlik sistemine duyduğu güveni sarsmakta ve kayıt dışı istihdamı teşvik etmektedir.
Bu bağlamda, mevsimlik çalışanlara iş sözleşmelerinin askıda kaldığı süreyi borçlanma hakkının tanınması hem Kurumun gelirlerini artıracak, hem sistemin kapsamını genişleterek çalışanların ihtiyaçlarına uygun hale gelmesine hem de kayıt dışı istihdam ile mücadeleye katkı sunacaktır.
Mevsimlik çalışanların borçlanma uygulaması ile geriye dönük prim günlerinin telafisine ilave olarak ileriye dönük oluşabilecek hak mahrumiyetinin de önlenmesi gerekmektedir. Bu doğrultuda, mevsimlik çalışanların primlerini bir yıla (360 güne) tamamlanma hakkının sağlanması ve bu kapsamda ödenen primlerin, Kanunun 4’üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalılık olarak değerlendirilmesi ve farklı sigorta kollarındaki prim ödeme gün sayısı ve sigortalılık süresinin birleştirilmesine yönelik kanuni düzenlemeler yapılmalıdır.
Bu doğrultuda, Kanunun “Sigortalıların borçlanabileceği süreler” başlıklı 41’ inci maddesine;
“k) Turizm sektöründe mevsimlik iş sözleşmesi ile çalışan sigortalıların, iş sözleşmelerinin askıda kaldığı aylara ait eksik süreleri,”
Kanunun “Sigortalılık hallerinin birleşmesi” başlıklı 53’ üncü maddesine
“Turizm sektöründe mevsimlik iş sözleşmesi ile çalışmakta olan sigortalıların, sözleşmeleri askıda kaldığı süre boyunca ödedikleri primler, 4’üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalılık statüsünde sayılır.”
Kanunun “Primlerin Ödenmesi” başlıklı 88’inci maddesine de;
“Turizm sektöründe mevsimlik iş sözleşmesi ile çalışanlar sözleşmelerinin askıda kaldığı günlere ait genel sağlık sigortası primleri ile kısa ve uzun vadeli sigorta kolları primlerini bir yıla (360 gün) tamamlayabilir.”
hükümlerinin ilave edilmesi isabetli olacaktır.
Bu itibarla, turizm sektöründeki mevsimlik çalışanların;sadece statüsünden dolayı emsal işçiye göre emeklilik şartlarının ağırlaşmasının engellenmesi ve mevcut sosyal güvenlik mevzuatından kaynaklı hak kayıplarının telafisi ve önlenmesi amacıyla, askı sürelerini borçlanabilmesine ve yıl bazında prim ödeme gün sayısının bir yıla tamamlama hakkının sağlanması ile bu kapsamda ödenen primlerin, Kanunun 4’üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalılık olarak değerlendirilmesi ve halihazırda ödenmiş olan primlerin birleştirilmesine olanak sağlayacak hukuki düzenlemelerin ivedilikle yapılmalıdır.